De Drie Heuvelen aan de Herengracht 48 in Amsterdam kent een geschiedenis van ruim vijf eeuwen. Ooit gebouwd als woonhuis, veranderde het pand in de loop der tijd meerdere malen van functie: van koopmanshuis naar showroom van Artifort, van kantoor weer naar woonhuis en uiteindelijk naar de huidige uitgeverij. De verschillende tijdlagen zijn nog altijd herkenbaar en voelbaar in het gebouw. Juist die gelaagdheid maakt het pand bijzonder.

De rijke geschiedenis van De Drie Heuvelen is uitgebreid beschreven in Prometheus Herengracht 48 van Luuc Kooijmans, uitgegeven door Uitgeverij Prometheus. Het boek, met detailfotografie van Eric Keyzer, laat onder meer het pand na onze restauratie en herbestemming zien.

Voordat Prometheus het pand aankocht, werd het tot kort daarvoor bewoond door de familie van architect Piet Zanstra en beeldend kunstenaar Margot Zanstra-van Wilgenburg. Zanstra verbouwde het pand in de jaren zeventig ingrijpend. In 1974 werd onder meer het atrium overkapt, een lift toegevoegd en de indeling en structuur aangepast. Tegelijkertijd bleef veel van de oorspronkelijke architectuur behouden.

Bij de herbestemming voor Uitgeverij Prometheus was het uitgangspunt zorgvuldig met deze verschillende tijdlagen om te gaan. Alle ruimten en aanwezige details werden in kaart gebracht. Waar mogelijk werd gerestaureerd en de oorspronkelijke structuur hersteld, zonder waardevolle latere ingrepen vanzelfsprekend ongedaan te maken. Zo bleef ook het overkapte atrium als herkenbare laag in de geschiedenis van het gebouw behouden en kreeg het een nieuwe rol binnen de uitgeverij. Tijdens de werkzaamheden kwamen bovendien bijzondere historische vondsten aan het licht, die nieuwe inzichten gaven in de ontwikkeling van het pand.

De nieuwe ingrepen vormen een eigentijdse laag binnen die bestaande architectuur. De vele boekenkasten die vanzelfsprekend bij een uitgeverij horen, zijn op verschillende plaatsen als maatwerk in het interieur opgenomen en bieden tegelijkertijd ruimte aan installaties. Techniek kon zo grotendeels uit het zicht worden geïntegreerd. De kleuren van de stijlkamers op de bel-etage keren in een eigentijdse vertaling terug op de verdiepingen en verbinden de uiteenlopende ruimten tot één geheel.

Zo ontstond een werkomgeving die recht doet aan het karakter van het gebouw én aan de dynamiek van een hedendaagse uitgeverij. Historische interieurs, ingrepen uit de twintigste eeuw en nieuwe toevoegingen bestaan naast elkaar zonder elkaar te overschreeuwen. Het gebouw hoeft niet naar één periode te worden teruggebracht; juist het voortbouwen op wat er al is, houdt het levend.

Daarmee laat De Drie Heuvelen ook zien dat duurzaam bouwen geen nieuw idee is. Een gebouw dat vijf eeuwen lang steeds opnieuw kan worden aangepast aan veranderende functies, zonder zijn karakter en betekenis te verliezen, is misschien wel het meest vanzelfsprekende voorbeeld van duurzaamheid. Die gedachte bepaalde ook onze aanpak: goed kijken naar wat aanwezig is, behouden en herstellen waar dat kan, en alleen toevoegen wat nodig is om het gebouw opnieuw een toekomst te geven.